Dieta FODMAP i wszystko, co musisz o niej wiedzieć

Skrót FODMAP coraz częściej pojawia się w artykułach na temat diety przy problemach trawiennych. Dowiedz się, co to jest, dla kogo jest i dlaczego dieta o niskiej zawartości FODMAP powinna być praktykowana z ostrożnością.

FODMAP (Fermentable Oligo-Di-Monosaccharides and Polyols) to skrót od fermentable oligo-di-monosaccharides and polyols. Należą one do grupy węglowodanów krótkołańcuchowych – naturalnych cząsteczek cukrów, które są trudno wchłaniane w jelicie cienkim.

Dieta Fodmap od A do Z

Węglowodany, które znajdują się głównie we włóknach roślinnych lub błonniku, są głównym źródłem energii dla organizmu, w tym dla bakterii jelitowych. Jednak cząsteczki węglowodanów z grupy FODMAP różnią się od innych tym, że powodują nadmierne tworzenie się gazów, kiedy dostają się do jelita grubego u niektórych osób.

Bakterie jelitowe rozkładają te włókna, ale w procesie tym wytwarzają gaz i inne cząsteczki, które u niektórych osób podrażniają błonę śluzową jelit. W wyniku tego ściany jelita gwałtownie się rozszerzają i wywierają nacisk na zakończenia nerwowe, które wysyłają sygnał do mózgu.

Może to powodować ból, zwłaszcza u osób z wrażliwym jelitem. Aktywność mikrobów wpływa również na szybkość przechodzenia stolca przez jelita – w niektórych przypadkach prowadzi to do zaparć lub biegunek.

Badania sugerują, że u niektórych osób wyeliminowanie z diety pokarmów o wysokiej zawartości FODMAP może pomóc w zmniejszeniu dyskomfortu i bólu związanego z zaburzeniami żołądkowo-jelitowymi.

Dla kogo jest dieta Low Fodmap

Osoby cierpiące na zespół jelita drażliwego (IBS) są szczególnie wrażliwe na cząsteczki FODMAP. Jest to zaburzenie czynnościowe jelit, charakteryzujące się częstymi bólami brzucha, nieprawidłową perystaltyką, wzdęciami, zaparciami lub biegunką.

Naukowcy z australijskiego Monash University opracowali metodę leczenia IBS zwaną „dietą low FODMAP”. Składa się z trzech etapów, podczas których pokarmy o wysokiej zawartości FODMAP są eliminowane i ponownie wprowadzane do diety jeden po drugim, aby sprawdzić, które fermentujące włókna powodują reakcję organizmu.

Jak stosować dietę Fodmap

Dieta składa się z trzech etapów:

  1. Ten etap obejmuje stosowanie diety o niskiej zawartości FODMAP przez 2-6 tygodni.
  2. Naprzemienne wprowadzanie do diety pokarmów o wysokiej zawartości cząsteczek FODMAP i monitorowanie reakcji organizmu na te pokarmy.
  3. Stworzenie indywidualnego planu żywieniowego, wykluczającego pokarmy wywołujące negatywną reakcję organizmu.

Wykluczenie z diety całych grup produktów może prowadzić do niedoborów substancji, których potrzebuje nasz organizm.

Dieta o niskiej zawartości FODMAP nie jest odpowiednia dla każdego i powinna być zalecana przez dietetyka. Częściej takie ograniczenia dietetyczne są zalecane osobom z zespołem jelita drażliwego (IBS) i zespołem przerostu bakteryjnego jelita cienkiego (SIBO).

Czasami te dwa warunki nakładają się na siebie. W zespole przerostu jelita cienkiego dochodzi do nadmiernego wzrostu ogólnej liczby bakterii, zwłaszcza tych, które normalnie nie występują w tej części jelita.
Lekarze i dietetycy nie zalecają jednak stosowania tak ścisłej diety dłużej niż przez osiem tygodni, ponieważ ma ona na celu wyłącznie identyfikację pokarmów z grupy FODMAP, które wywołują niepożądane reakcje w przewodzie pokarmowym.

Jak dieta FODMAP wpływa na mikrobiotę jelitową?

Cząsteczki FODMAP znajdują się głównie w pokarmach pochodzenia roślinnego – czyli w błonniku. Jest to główne źródło pożywienia dla bakterii jelitowych. Fermentują one błonnik, wykorzystując go do odżywiania, utrzymywania równowagi mikrobioty oraz syntezy witamin i innych substancji korzystnych dla zdrowia jelit.

Chociaż dieta o niskiej zawartości FODMAP pomaga złagodzić objawy IBS i SIBO, kiedy błonnik zostaje wyeliminowany z diety, bakterie zostają pozbawione swojego głównego źródła pożywienia. Brak błonnika może mieć negatywny wpływ na mikroflorę jelitową i jak pokazują badania, wpływać na rozwój tegoż zespołu jelita drażliwego.

Naukowcy obawiają się, że unikanie pokarmów zawierających FODMAPs może pogorszyć sytuację i wpłynąć na zdrowie w dłuższej perspektywie. Może doprowadzić do niedoborów witamin i minerałów.

Czy dieta Fodmap jest dla wszystkich?

Badanie z 2018 roku wykazało, że dieta o niskiej zawartości FODMAP zmniejsza ilość zdrowych bakterii, w tym Bifidobacteria i Lachnospiraceae, u zdrowych ludzi. Naukowcy uważają, że dieta ta jest skuteczna tylko poprzez ograniczenie ilości błonnika, który bakterie jelitowe muszą rozkładać.

Dieta low FODMAP nie jest odpowiednia dla wszystkich i nie jest zalecana w celu utraty wagi. Ta zmiana w diecie może znacząco zmienić skład ekosystemu bakteryjnego jelit i sprawić, że nawet zdrowe osoby staną się bardziej podatne na kontakt z bakteriami oportunistycznymi i stanami zapalnymi.

Inne zagrożenia związane z dietą FODMAP

Dieta z ograniczeniem FODMAP wiąże się nie tylko z negatywnym wpływem na mikrobiotę. Podstawową zasadą tej diety jest usunięcie z jadłospisu wielu warzyw, owoców, roślin strączkowych i pełnych ziaren.